AI-initiatieven prioriteren: welke zijn de investering waard?
De investeringen in AI nemen toe, maar aantoonbare waarde volgt niet automatisch. Onderzoek van Boston Consulting Group onder meer dan 1.250 bedrijven laat zien dat slechts 5% AI-waarde op schaal realiseert. 35% is bezig met opschalen, terwijl 60% nauwelijks materiële waarde rapporteert ondanks substantiële investeringen.
Dat legt een nieuwe uitdaging bloot. Aan AI-ideeën is meestal geen gebrek. Medewerkers experimenteren, teams starten pilots en bestuurders willen versnellen. Maar een toepassing die technisch mogelijk is, is nog geen goede investering. Een succesvolle pilot evenmin.
De relevante vraag wordt daarom: waar kan AI aantoonbaar waarde creëren en welke initiatieven verdienen daadwerkelijk tijd, geld en verandervermogen?
Tycho van de Meent en Willem Verheijen werken binnen Mobilee aan dat vraagstuk. Hun uitgangspunt: begin niet bij de technologie, maar bij het probleem dat je wilt oplossen, de waarde die je verwacht en de voorwaarden om die waarde daadwerkelijk te realiseren.
Begin bij de waarde, niet bij AI
Een slimme assistent, automatische documentverwerking of een AI-agent kan aantrekkelijk klinken. Maar waarom zou jouw organisatie juist daarin investeren?
Willem maakt die afweging heel concreet: “Als het idee wat je hebt een nee antwoord geeft op de vraag ‘gaat dit onze organisatie waarde opleveren?’, dan houdt het snel op.”
Waarde hoeft daarbij niet uitsluitend in euro’s te worden uitgedrukt. Het kan ook gaan om betere dienstverlening, hogere kwaliteit of anders werken. Essentieel is dat vooraf duidelijk wordt welk effect je verwacht en hoe je straks vaststelt of dat effect daadwerkelijk is bereikt.
Juist daar ziet Tycho een valkuil. Het meetbare gedeelte wordt niet altijd voldoende uitgewerkt. KPI’s, relevante metrics en de gegevens waarmee achteraf resultaat kan worden vastgesteld, zouden daarom niet pas na implementatie aandacht moeten krijgen.
Daarmee verandert de gedachte achter een AI-initiatief van: “Dit zouden we met AI kunnen doen.” naar: “Dit is het effect dat we willen bereiken, dit denken we dat AI daaraan kan bijdragen en zo gaan we vaststellen of dat daadwerkelijk gebeurt.“
Tussen een goed idee en waarde zitten drie kloven
Dat dit geen theoretisch probleem is, blijkt onder meer bij agentic AI. Gartner verwacht dat meer dan 40% van de agentic-AI-projecten voor eind 2027 wordt geannuleerd. Als oorzaken worden onder andere oplopende kosten, onduidelijke businesswaarde en onvoldoende risicobeheersing genoemd.
Tycho en Willem onderscheiden drie momenten waarop AI-initiatieven kunnen vastlopen.
1. Van idee naar pilot
Ideeën ontstaan op allerlei plekken. Maar als ieder initiatief anders wordt uitgewerkt, is het moeilijk ze eerlijk te vergelijken. Is tijdsbesparing bijvoorbeeld belangrijker dan betere dienstverlening? Hoe zwaar weegt aansluiting op de strategie? En hoeveel organisatorische impact is acceptabel?
Vergelijkbaarheid is daarom essentieel om zinvol te kunnen prioriteren.
2. Van pilot naar productie
Een toepassing kan binnen een pilot uitstekend functioneren. Bij opschaling verandert de context. De toepassing moet aansluiten op bestaande technologie en productiedata, terwijl ook processen, eigenaarschap, risico’s en de mensen die ermee gaan werken onderdeel van het vraagstuk worden.
Dat is waarom AI uiteindelijk geen geïsoleerd technologievraagstuk is. Het sluit aan bij de bredere Mobilee-visie waarin AI wordt bekeken in samenhang met mens, processen, data, besturing en technologie.
3. Van productie naar aantoonbare waarde
De toepassing werkt en wordt gebruikt. Maar heeft de organisatie ook bereikt wat zij ermee wilde bereiken?
Wanneer vooraf niet is bepaald welk effect moet ontstaan en hoe dat wordt gemeten, is die vraag achteraf lastig te beantwoorden. Een werkende AI-oplossing is niet automatisch een waardevolle AI-oplossing.
Drie vragen voor je verder investeert
Om die drie kloven eerder zichtbaar te maken, gebruiken Tycho van de Meent en Willem Verheijen drie perspectieven voor de beoordeling van AI-initiatieven. Deze vormen ook de basis van Mobilee’s AI Waarde-aanpak.
- Levert het voldoende waarde op?
Welk concreet probleem lossen we op? Welk effect verwachten we? Hoe draagt dat bij aan onze organisatiedoelen en hoe stellen we straks vast dat de waarde daadwerkelijk is ontstaan?
- Wat betekent het voor onze organisatie?
Welke processen, medewerkers en gebruikers worden geraakt? Welke data en technologie zijn nodig? En welke verandering is nodig om de toepassing onderdeel van het dagelijkse werk te maken?
- Kunnen we het succesvol realiseren?
Welke kennis en vaardigheden zijn nodig? Welke kosten, risico’s en governancevraagstukken spelen een rol? Is succesvolle opschaling realistisch?
Het doel is daarbij niet om onmiddellijk overal een definitief antwoord op te hebben. Bij nieuwe toepassingen werk je per definitie met aannames over bijvoorbeeld opbrengsten, kwaliteit, data, adoptie, integratie en kosten. De uitkomst is nadrukkelijk geen checklist of eindproduct, maar een instrument om het gesprek en de besluitvorming rond een initiatief te structureren.
Willem zegt daarover: “Het canvas is in principe nooit helemaal af. Nieuwe inzichten kunnen aannames bevestigen of ontkrachten. Daardoor kan een initiatief aantrekkelijker worden, maar er kan ook een goede reden ontstaan om ermee te stoppen.”
Van Proof of Concept naar Proof of Value
Daarmee verandert ook de functie van experimenteren. Bij een Proof of Concept ligt de nadruk sterk op de vraag: kunnen we dit bouwen?
Voor een investeringsbeslissing is een andere vraag minstens zo belangrijk: Klopt wat wij moeten geloven om hierin serieus verder te investeren?
In een Proof of Value worden daarom belangrijke aannames daadwerkelijk getoetst. Naast technische haalbaarheid gaat het om organisatorische haalbaarheid, vooraf bepaalde succescriteria en de verwachte waarde, impact en realiseerbaarheid.
Ook een negatieve uitkomst kan waardevol zijn. Wie tijdig ontdekt dat cruciale aannames niet overeind blijven, voorkomt dat daarna nog meer capaciteit, verandervermogen en budget aan het verkeerde initiatief worden besteed.
Dat sluit ook aan op de verbinding die wordt gelegd met portfoliomanagement: uitwerking van initiatieven kan input leveren voor prioritering en planning.
Welke drie AI-initiatieven zou jij morgen nog kiezen?
Dat is uiteindelijk de praktische test. Pak drie AI-initiatieven die binnen jouw organisatie lopen of overwogen worden en stel per initiatief deze vragen:
- Welke aantoonbare waarde verwachten we hiervan?
- Wat moet in onze organisatie veranderen om die waarde te realiseren?
- Welk bewijs hebben we dat het initiatief kansrijk genoeg is om verder in te investeren?
Kun je die vragen nog niet beantwoorden? Dan hoeft het initiatief niet direct van tafel. Maar er zitten kennelijk nog onbewezen aannames tussen het idee en een verantwoorde investering. Maak die expliciet en bepaal welk bewijs nodig is voordat je opnieuw investeert.
Want volwassen omgaan met AI betekent niet alleen steeds beter bepalen wat je wél gaat doen. Het betekent ook bewust kunnen besluiten wat je níet gaat doen. Dat laatste hoort volgens Tycho nadrukkelijk bij het proces van prioriteren.
Benieuwd hoe jouw organisatie de meeste waarde uit AI initiatieven kan halen?
De incompany workshop Waarde Realiseren met AI helpt om systematisch tot die selectie van inititieven te komen die voldoende waarde levert om een investering te rechtvaardigen.






